Luźny, nierzadko wodnisty stolec u psa, który występuje przez co najmniej 2 tygodnie, to sygnał alarmowy dla opiekuna. Przewlekłą biegunkę powodują różne przyczyny. Może wynikać z niepożądanej reakcji na pokarm, zakażenia pasożytami, zapalenia jelit lub niewydolności narządów. Jak rozpoznać powody takich dolegliwości? Jakie są objawy przewlekłej biegunki i towarzyszące jej symptomy? Poniżej odpowiadamy na te i inne pytania.
autor: lekarz weterynarii Hanna Domańska
Jak rozpoznać przewlekłą biegunkę u psa?
Dokonajmy najpierw istotnego rozróżnienia. Biegunkę u psa można podzielić na:
- ostrą,
- przewlekłą.
Ostra biegunka u psa to nagłe wystąpienie luźnego lub wodnistego stolca, trwające zwykle od kilku godzin do 2-3 dni. Czasem stan ten przedłuża się nawet do 2 tygodni. Zwykle pojawia się u dotychczas zdrowego psa i mogą jej towarzyszyć wymioty, osłabienie lub brak apetytu. W określonych przypadkach stolec może zawierać domieszki śluzu lub krwi. W sytuacji, gdy objawy trwają powyżej 14 dni, a rozwolnienie jest stałe lub nawracające, mówimy o biegunce przewlekłej.
W obu przypadkach należy skontaktować się z weterynarzem. Z kolei przy przedłużających się lub stale nawracających objawach trzeba wykonać pogłębioną diagnostykę. Nieleczona i intensywna biegunka grozi bowiem odwodnieniem, zaburzeniami elektrolitowymi, utratą masy ciała i niedoborami ważnych mikroelementów. Może więc ucierpieć zdrowie psa, a nawet pojawić się stan zagrożenia jego życia.
Przyczyny przewlekłej biegunki u psów
Przyczyn przewlekłej biegunki u psa nie zawsze poszukuje się w przewodzie pokarmowym. Bywa ona często efektem chorób ogólnoustrojowych. Dlatego powody występowania takich objawów dzieli się m.in. na:
- zaburzenia dietetyczne,
- choroby zapalne jelit,
- obecność pasożytów,
- niewydolność narządową,
- dysbiozę jelitową.
Powyższa lista nie wyczerpuje wszystkich przyczyn występowania przewlekłych biegunek u psów. Wyżej wymienione można zaliczyć jednak do najpowszechniejszych z nich.
Zaburzenia dietetyczne
Błędy żywieniowe i nagłe zmiany karmy to bardzo częsta przyczyna intensywnych biegunek. U części psów przewlekłe lub nawracające objawy wynikają z niepożądanej reakcji na pokarm. Taka reakcja może mieć podłoże alergiczne albo wynikać z nietolerancji pokarmowej. Często w takich przypadkach rozwolnieniu towarzyszą gazy, wymioty oraz świąd lub problemy skórne.
Choroby zapalne jelit
Choroby zapalne jelit to grupa schorzeń, w których w ścianie przewodu pokarmowego rozwija się przewlekły stan zapalny. Mogą one prowadzić do uszkodzeń błony śluzowej i ograniczyć wchłanianie składników odżywczych. Często towarzyszy temu przewlekła biegunka, wymioty, utrata masy ciała i brak apetytu. Warto pamiętać, że podobne objawy występują również często przy obecności pasożytów, nadwrażliwości pokarmowej czy chorobach trzustki.
Pasożyty
Psy mogą zarazić się pasożytami podczas kontaktu z zanieczyszczonym środowiskiem, odchodami innych zwierząt, wodą lub zakażonymi zwierzętami. Podkreślmy, że nawet regularne podawanie leków odrobaczających nie wyklucza zakażenia.
W przypadku chorób pasożytniczych najczęściej mówimy o infekcjach:
- pierwotniakami Giardia duodenalis, wywołującymi giardiozę,
- glistami,
- tęgoryjcami,
- włosogłówkami.
Niewydolność narządowa
Przewlekła biegunka nie zawsze ma swoje źródło bezpośrednio w przewodzie pokarmowym. Towarzyszy także niektórym chorobom ogólnoustrojowym, np. nerek i wątroby. Nie stanowi przy tym swoistego objawu tych przypadłości, dlatego ich rozpoznanie wymaga rozszerzonych badań, w tym krwi, czasem też moczu. Przyczyną przewlekłej biegunki u psa bywa również zewnątrzwydzielnicza niewydolność trzustki. W jej przebiegu organ ten wytwarza zbyt mało enzymów trawiennych, co powoduje nieprawidłowe trawienie i zaburzenia wchłaniania.
Dysbioza jelitowa
Mikrobiota jelitowa ma duże znaczenie dla funkcjonowania całego przewodu pokarmowego. Jej skład ulega zmianom między innymi pod wpływem choroby, diety, stresu lub stosowania antybiotykoterapii. Stan, gdy dochodzi do zachwiania jej składowych (i np. przerostu drobnoustrojów o charakterze chorobotwórczym), nazywamy dysbiozą jelitową. Może ona prowadzić do przewlekłych dolegliwości w obrębie dolnego odcinka układu pokarmowego, w tym biegunek.
Jakie są objawy przewlekłej biegunki u psa?
Pierwszym, typowym objawem u psa zmagającego się z przewlekłą biegunką jest wodnisty lub papkowaty kał (czasem po prostu bardzo miękki). Jego cechy mogą określać, który odcinek przewodu pokarmowego został zajęty. Dlatego warto zwrócić uwagę nie tylko na częstotliwość wypróżnień, ale też objętość odchodów, ich kolor oraz obecność śluzu lub krwi. Takie informacje będą bardzo istotne dla weterynarza przy stawianiu diagnozy.
Przewlekłej biegunce towarzyszą również inne objawy, w tym mniej typowe. Mówimy tu m.in. o:
- gazach,
- wymiotach,
- wzdęciu brzucha,
- spadku apetytu,
- utracie masy ciała.
Przy niektórych przypadłościach, w tym np. zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki, pies może przejawiać prawidłowy lub wzmożony apetyt, a mimo to tracić na wadze.
Zwierzak przyjmuje czasem też tzw. pozycję modlitewną – trzyma opuszczony przód ciała przy uniesionym zadzie. Często świadczy to o bólu brzucha. Warto wtedy zwrócić uwagę, czy nie jest on twardy, silnie napięty i czy pies nie cofa go przy próbie dotyku. W takich przypadkach (szczególnie gdy jeszcze występują wymioty lub osłabienie), należy skonsultować się z lekarzem weterynarii.
Innym nieswoistym objawem przewlekłej biegunki jest ogólne pogorszenie kondycji psa. Można zauważyć m.in. matowienie i wypadanie sierści. Stanowi to objaw pogorszonej wchłanialności składników odżywczych.
Diagnostyka weterynaryjna
Przynajmniej część wymienionych wcześniej objawów u pupila to wyraźny sygnał alarmowy. W takich okolicznościach opiekun powinien zabrać go do lekarza, który najpierw przeprowadzi wywiad i badanie kliniczne, a następnie dobierze stosowną diagnostykę do konkretnego przypadku. Obejmuje ona np.
- rozszerzone badanie kału,
- morfologię i biochemię krwi,
- badania obrazowe, w tym USG,
- biopsję.
Lekarz niekiedy zaleca wprowadzenie diety eliminacyjnej. W ten sposób można ustalić, które składniki diety powodują nieprzyjemne objawy.
Rozszerzone badanie kału
Podejrzenie pasożytów wymaga pobrania próbek kału z około 3-5 kolejnych dni. Taki materiał ułatwia wykrycie uciążliwych i trudnych do zdiagnozowania chorobotwórczych organizmów. Dotyczy to zarówno pierwotniaków, jak i robaków pasożytniczych, które wydalane są z organizmu okresowo.
Badania krwi
Morfologia i biochemia krwi pomagają w ocenie np. stopnia odwodnienia, niedokrwistości, stężenia białka i albuminy oraz elektrolitów. To także metoda pozwalająca na ocenę funkcji wątroby i nerek.
Badania krwi służą również m.in. do oceny, czy doszło do zaburzeń wchłanialności. Bardzo często wykonuje się je w kierunku stwierdzenia niedoborów, w tym m.in. witaminy B12 czy kwasu foliowego. Dzięki temu można np. wyznaczyć plan suplementacji. Warto dodać też, że często wraz z badaniem krwi zleca się diagnostykę z moczu, co uzupełnia obraz kliniczny.
Badania obrazowe
Ważnym badaniem w takim przypadku jest ultrasonografia. USG dla psa to bezpieczna, nieinwazyjna metoda, pozwalająca przyjrzeć się organom wewnętrznym oraz ocenić grubość i warstwowość ścian jelit, ich perystaltykę oraz stan okolicznych węzłów chłonnych.
Trzeba przy tym pamiętać o właściwym przygotowaniu pupila. Przed badaniem USG zazwyczaj wprowadza się co najmniej 10-12 godzin głodówki. Ponadto, w określonych przypadkach, pęcherz powinien być możliwie pełny, dlatego unikamy spacerów z psem na około 2-3 godziny przed zarejestrowaną wizytą.
Dieta eliminacyjna lub biopsja
W uzasadnionych przypadkach, tj. przy podejrzeniu alergii lub chorób zapalnych jelit, wprowadza się dietę eliminacyjną. To dłuższa metoda, wymagająca nawet okresu do 12 tygodni, by stwierdzić, czy pies wykazuje nadwrażliwość na konkretne składniki pokarmu. Polega ona m.in. na wykluczeniu poszczególnych produktów z jadłospisu psa oraz wprowadzeniu do niego nowego białka (lub jego hydrolizatu), innego niż to, którym dotychczas się odżywiał.
Inaczej to wygląda w przypadkach opornych na leczenie. Jeśli dotychczasowa diagnostyka nie dała odpowiedzi na przyczyny dolegliwości, czasem wykonuje się (zwykle endoskopowo) biopsję jelita. Następnie pobrany materiał wykorzystuje się do badań histopatologicznych. Rezultaty biopsji porównuje się z innymi wynikami, dzięki czemu weterynarz ma pełniejszy obraz kliniczny.
Leczenie przewlekłej biegunki u psa
Po zdiagnozowaniu problemu lekarz weterynarii zaproponuje odpowiednie leczenie, dostosowane do przyczyn choroby. Zwykle obejmuje ono m.in.:
- stosowną farmakoterapię (np. lekami przeciwpasożytniczymi, antybiotykami lub glikokortykosteroidami),
- podawanie probiotyków i prebiotyków celem odbudowania mikrobioty jelitowej,
- zalecenia dotyczące diety pupila.
Żywienie psa z przewlekłą biegunką
Dieta ma ogromne znaczenie w powrocie psa do zdrowia. Weterynarz lub dietetyk weterynaryjny mogą wskazać specjalistyczne karmy, np. typu Gastrointestinal o wysokiej strawności i wzbogacone elektrolitami. W przypadku alergii zalecana jest żywność monobiałkowa czy z białkiem hydrolizowanym, co zmniejsza ryzyko reakcji ze strony układu immunologicznego.
W pewnych uzasadnionych przypadkach poleca się tzw. BARF-a lub domową dietę gotowaną. Ich skomponowanie jednak wymaga konsultacji z dietetykiem. Pomoże on zaplanować właściwy skład posiłków dla czworonoga, co pozwoli uniknąć potencjalnych niedoborów.
Należy pomyśleć też o zasadach karmienia psa. Nie dokarmiamy więc zwierzaka przy stole i unikamy tłustych czy wędzonych przysmaków. W końcu – nie podajemy mu niskiej jakości karm o wysokiej zawartości zbóż i sztucznych dodatków, mogących pogłębić problem z biegunką.
Przewlekłe biegunki u psa – podsumowanie
Epizody rozwolnienia u naszego czworonoga mogą się zdarzyć. Często nie są to groźne dolegliwości, choć należy zwrócić uwagę również na konsystencję i częstotliwość oraz objętość stolca. Jeśli jest on mocno wodnisty lub objawy przedłużają się i dochodzą także inne, ww. symptomy – nie należy czekać z pomocą. Ostra lub przewlekła biegunka u psa może prowadzić do istotnych niedoborów czy też być objawem innych, groźniejszych dolegliwości. Dlatego należy odpowiednio wcześnie wykonać odpowiednią diagnozę i podjąć właściwe leczenie.