W przypadku urazów, podejrzenia chorób wewnętrznych czy np. obecności ciała obcego w organizmie pupila konieczne bywa wykonanie stosownych badań obrazowych. W takich sytuacjach weterynarz najczęściej zleca RTG lub USG. W niniejszym artykule przybliżamy, kiedy wykonuje się diagnostykę za pomocą promieni Rentgena oraz w jaki sposób można przygotować do niej swojego pupila.
autor: lekarz weterynarii Hanna Domańska
Kiedy potrzebne jest badanie RTG?
Badanie rentgenowskie to podstawa w zakresie diagnostyki obrazowej, szeroko stosowane w medycynie i weterynarii. Wykorzystując promienie rentgena, można stworzyć dwuwymiarowy obraz wnętrza ciała, pozwalający dojrzeć struktury o dużej gęstości, takie jak kości, a także ocenić stan płuc, serca i wybranych narządów jamy brzusznej. Zazwyczaj wykonuje się je w przypadku:
- urazów i wypadków,
- problemów ortopedycznych,
- chorób klatki piersiowej,
- niedrożności i podejrzenia obecności ciał obcych,
- problemów stomatologicznych.
Poza tym zdjęcia RTG wykonuje się w ramach kontroli pooperacyjnej.
Urazy i wypadki
W przypadku potrącenia, upadku lub pogryzienia, w wyniku których występuje podejrzenie, że doszło do złamania, zwichnięcia kończyny lub uszkodzenia kręgosłupa, badanie RTG stanowi podstawową metodę diagnostyczną. Uzyskany obraz pozwala szybko ocenić zakres uszkodzeń i zaplanować leczenie.
RTG warto rozważyć również wtedy, gdy po urazie zwierzę nagle zaczyna kuleć albo nie chce się poruszać. Badanie przeprowadza się też przy wyraźnych dolegliwościach bólowych, występujących przy dotyku kończyn lub w okolicach kręgosłupa. Również podejrzenie złamania żebra (np. po uderzeniu w klatkę piersiową) stanowi przesłankę do diagnostyki RTG.
Problemy ortopedyczne
Dysplazja bioder czy łokci, choroby zwyrodnieniowe, zmiany rozwojowe i szereg innych dolegliwości mogą być diagnozowane za pomocą prześwietlenia. Objawy sugerujące problemy ortopedyczne to np.: przewlekła sztywność po wstaniu, trudności we wchodzeniu po schodach lub na inne podwyższenia oraz kulawizna nawracająca albo zmieniająca kończyny.
Choroby klatki piersiowej
W tym przypadku mówimy zarówno o chorobach płuc (i dolnych dróg oddechowych w ogóle), jak i serca. RTG jest podstawową metodą w przypadku zaobserwowania u zwierzęcia kaszlu, duszności i szybkiego męczenia się na spacerze. Zdjęcie rentgenowskie robi się także przy nagłych osłabieniach czy omdleniach zwierzęcia (wtedy często wykonuje się badania serca). Ponadto lekarz weterynarii może też zlecić jego wykonanie, gdy stwierdzi szmery osłuchowe w płucach czy w sercu.
Ciała obce i niedrożność
Psy (ale nie tylko) miewają tendencję do połykania przedmiotów niezdatnych do jedzenia (np. zabawki czy kamienie). Czasem zdarza się, że zjadają „pułapki” w postaci np. kiełbasek naszpikowanych szpilkami, żyletkami czy gwoździami. Natychmiastowe badanie RTG w takim przypadku pomaga ocenić sytuację, która często wiąże się z zagrożeniem dla zdrowia zwierzęcia. Co ważne – badanie można wykonać zarówno przy stwierdzeniu, jak i samym podejrzeniu, że zwierzę połknęło jakiś przedmiot.
Poza tym zdjęcia rentgenowskie wykonuje się również przy niedrożności przewodu pokarmowego, wywołanej np. zatrzymaniem treści pokarmowej oraz przy skręcie żołądka.
Objawy sugerujące obecność ciała obcego lub niedrożność to np.:
- nagłe wymioty,
- brak apetytu,
- wzdęty, bolesny brzuch,
- brak stolca lub parcie na stolec bez efektu.
Problemy stomatologiczne
Zdjęcie RTG pozwala z dużą precyzją ocenić stan uzębienia i jego okolic. Wykonuje się je m.in. przy podejrzeniu chorób kości szczęki, żuchwy lub ropni. Lekarz może też wykorzystać tę diagnostykę, jeśli podejrzewa zmiany nowotworowe w jamie ustnej. Należy przy tym zaznaczyć, że tego typu diagnostyka zwykle wymaga znieczulenia ogólnego.
O problemach stomatologicznych, wymagających wykonania zdjęcia RTG, mogą świadczyć np.:
- nieprzyjemny zapach z pyska,
- ślinienie się,
- wyraźny ból przy jedzeniu,
- luźne lub złamane zęby,
- asymetria żuchwy.
Prześwietlenie często robi się także przed planowanym wyrywaniem zębów, aby ocenić ich korzenie przed zabiegiem.
Jak przygotować pupila do badania RTG?
Najpierw warto dowiedzieć się, czy w konkretnym przypadku konieczna będzie sedacja. Ma to bowiem wpływ na przygotowanie pupila przed wykonaniem zdjęcia. Według ogólnych zaleceń pupil:
- powinien być na co najmniej 8-godzinnej głodówce przed wizytą (najlepiej 12-godzinnej, zwłaszcza przy planowanym znieczuleniu); wyjątek stanowią zdjęcia klatki piersiowej – wtedy post nie jest konieczny (o ile nie planuje się sedacji),
- może odbyć krótki, spokojny spacer przed wizytą (z wyjątkiem zdjęć pęcherza – wtedy oddawanie moczu powinno być wstrzymane),
- powinien otrzymać dotychczasowe leki według zaleceń weterynarza (chyba że lekarz zaleci inaczej).
Odrębną okolicznością są stany zagrożenia życia. W przypadkach np. połknięcia niebezpiecznych przedmiotów lub skrętu żołądka konieczne jest natychmiastowe wykonanie zdjęć rentgenowskich (po ustabilizowaniu pacjenta).
Przed wykonaniem badania zdejmuje się zwierzęciu wszelkie akcesoria, zwłaszcza szelki, obroże czy smycze i inne przedmioty zawierające metalowe elementy. Poza tym w przypadku planowanego znieczulenia konieczna może się okazać kwalifikacja zwierzęcia do badania. W tym celu lekarz weterynarii zwykle zleca badania krwi. Sedacja bowiem stanowi potencjalne ryzyko dla zdrowia i życia czworonoga.
Badanie RTG dla zwierząt w Warszawie – podsumowanie
Badania takie jak RTG i USG są podstawowymi badaniami wykorzystywanymi w diagnozowaniu wielu różnorodnych dolegliwości u zwierząt. O tym, które z nich najlepiej wykonać w danym przypadku, najczęściej decyduje lekarz weterynarii, który dobiera odpowiednie narzędzie w zależności od objawów i przyczyny wizyty w gabinecie. Przygotowanie pupila do badania w zdecydowanej większości przypadków wygląda tak samo, jednak zawsze warto wcześniej skonsultować się z weterynarzem lub recepcją, bowiem może ono być zależne również od konkretnego przypadku. Wyjątek stanowią sytuacje nagłe, podczas których badanie RTG zwierząt robione są całkowicie bez wcześniejszego przygotowania.